Bỏ qua tới nội dung chính
Người Việt Nam
Danh mục: Trang phụcSử liệuTỉnh, thành phố: Khánh HòaLâm ĐồngDân tộc: Chăm

Trang phục truyền thống của người Chăm ở Ninh Thuận (nay thuộc Khánh Hòa) và Bình Thuận (nay thuộc Lâm Đồng)

Áo dài chui đầu và váy tấm của thường dân, áo thụng trắng cùng khăn có tua đỏ của chức sắc Bàlamôn, áo dài trắng và khăn của tu sĩ Bàni. Bài tách trang phục dân thường với lễ phục tôn giáo, nêu phẩm trật qua khăn, áo và những chỗ nguồn còn mỏng.

Báo sai sót

Có nguồn · 6

Hai phụ nữ Chăm đứng cạnh nhau trên nền cây xanh, mặc áo dài đỏ kín có dải thổ cẩm đỏ vàng vắt chéo qua ngực và thắt ngang eo, váy trắng, khuyên tai đỏ; mỗi người đội một giỏ đan có nơ đỏ trên đầu và cầm quạt giấy trắng hồng.
Hai phụ nữ Chăm trong trang phục dịp lễ hội Katê ở tỉnh Ninh Thuận (nay thuộc Khánh Hòa), ảnh chụp ngày 16/10/2020 (DTH-BD-NVT, cuộc thi Wiki Loves Folklore 2023). Đây là trang phục rước lễ, biểu diễn; Commons không nêu tôn giáo của người trong ảnh.DTH-BD-NVT, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Khái quát

Người Chăm có 178.948 người theo điều tra năm 2019. Ở Ninh Thuận và Bình Thuận (nay thuộc Khánh Hòa và Lâm Đồng), phần lớn theo đạo Bàlamôn (Chăm Ahiér), một bộ phận nhỏ theo đạo Bàni (Chăm Awal)[1]. Đào Thanh Quyến dẫn số liệu đầu những năm 2000: 40.789 tín đồ Awal ở hai tỉnh này, chiếm 36% người Chăm cả nước[3]. Bài này nói về trang phục thường dân và trang phục chức sắc của hai cộng đồng; nghề dệt thổ cẩm Chăm không thuộc phạm vi bài.

Đám đông đi rước dưới ô và cờ: nhiều đàn ông mặc áo thụng trắng, đội khăn trắng, quàng khăn đỏ hoặc đỏ vàng; người ở giữa mặc áo gấm vàng, cầm chiêng đồng, bên cạnh là chiếc trống; một chiếc xe máy ở sát mép phải.
Người Chăm trong một đoàn rước dịp lễ hội ở miền Trung Việt Nam, ảnh chụp ngày 8/10/2018 (DTH-BD-NVT). Ảnh minh họa trang phục nam giới trong dịp hội; Commons không nêu địa điểm, vai trò hay tôn giáo của từng người nên không dùng để xác định chức sắc.DTH-BD-NVT, CC BY-SA 4.0, qua Wikimedia Commons · CC BY-SA · Nguồn ảnh

Trang phục thường dân

Theo tư liệu trên cổng thông tin của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, nam và nữ Chăm đều quấn váy tấm; đàn ông mặc áo cánh ngắn xẻ ngực cài khuy, đàn bà mặc áo dài chui đầu; màu chủ đạo là trắng của vải sợi bông. Ngày nay sinh hoạt hằng ngày họ ăn mặc như người Việt ở miền Trung, riêng áo dài chui đầu còn thấy ở nữ cao niên[1].

VnExpress (2014) mô tả bộ nữ phục hoàn chỉnh gồm áo dài, váy, dây thắt lưng chéo ngực (talei kabak), dây thắt lưng ngang eo (talei ka-in), khăn đội đầu, khuyên tai và chuỗi cườm đen quanh cổ[4]. Áo dài Chăm may kín, không xẻ tà, chỉ để hở hai ống tay, cổ áo khoét rộng hình ô van và phần dưới đầu gối cắt vừa một bước chân; váy trắng thường dành cho thiếu nữ, váy đen cho phụ nữ đã có chồng và lớn tuổi; dây thắt lưng nổi bật với sắc đỏ và vàng[4]. Bài này cũng viết ngày nay áo và váy thường cùng màu, khác nhau độ đậm nhạt, và áo dài là trang phục quý nhất, chỉ mặc vào lễ hội lớn hoặc cưới hỏi[4]. Đây là bài du lịch, mang tính giới thiệu.

Với người Chăm Awal, Đào Thanh Quyến ghi phụ nữ mặc váy, áo dài bít tà và đội khăn akhan mbram có dải hoa văn, thường vào lễ hội hoặc nghi lễ gia đình, dòng họ[3]. Còn Đổng Thành Danh và Hoàng Văn Chung nhận xét trang phục của người dân Bàlamôn ít mang ý nghĩa tôn giáo mà là trang phục chung của dân tộc[2].

Chức sắc Bàlamôn

Cũng theo hai tác giả ấy, trang phục đặc trưng của đạo Bàlamôn chỉ thể hiện ở hàng chức sắc. Theo quan niệm truyền thống, đó là tặng phẩm thần ban, có nhiều kiêng cữ khi cắt may, thường vào thứ Hai[2]. Basaih mặc hằng ngày áo thụng trắng aw tikuek dài tới nửa bắp chân, mở thân trước, ghép từ năm mảnh vải, và không được khoác thêm áo ngoài. Váy tấm trắng buộc bằng đai thổ cẩm có tua đỏ, bên trong là quần ngắn harum. Khăn akhan matham taibi là tấm vải trắng khoảng 0,7 × 1,2 m, hai đầu đính mảnh thổ cẩm đỏ, tua đỏ dài trên 10 cm[2]. Khi hành lễ, Basaih búi tóc giữa đỉnh đầu rồi quấn khăn akhan puah thành hình trụ như Linga, biểu tượng thần Shiva[2].

Phẩm trật thể hiện ở chi tiết: áo chức sắc cao cấp có hai mảnh "trăng khuyết" dưới nách; khăn của Po Bac và Po Adhia có năm đường chỉ ở một đầu, bốn ở đầu kia, các phẩm còn lại ba đường[2]. Trong lễ tôn chức Ginuer Bac còn có áo aw rita, hai kiểu mũ miện pabah kap và akhan glaong; Po Adhia, Po Bac đội mũ miện ganraom có đỉnh nhọn tượng trưng núi Mêru, tay cầm gậy gai mong[2]. Ông Kadhar mặc áo thụng aw sah, váy tấm trắng và khăn trắng để trơn; ông Maduen mặc áo dài trắng xẻ tà gần giống áo cụ già người Kinh; bà bóng Muk Pajau và Muk Rija mặc áo dài, váy tấm, khăn trắng, riêng Muk Rija có bộ đỏ khi múa dâng thần[2].

Trong lễ hội Katê ở Bình Thuận năm 2022, VnExpress ghi nhận các thầy tế lễ và phụ nữ cao niên mặc trắng choàng khăn đỏ, sư cả Bàlamôn choàng khăn đỏ, cầm gậy dẫn đầu đoàn rước, thiếu nữ mặc áo dài vắt dây chéo múa quạt[6].

Chức sắc Bàni

Về Po Acar, Đào Thanh Quyến ghi họ mặc áo dài trắng có hình lá bồ đề cách điệu phủ trước và sau lưng, váy trắng, đeo kadung, chùm túi vải đựng trầm hương và câu bùa[3]. VnExpress (2014) tả tu sĩ Bàni trong lễ tảo mộ trước Ramưwan mặc trang phục trắng tinh, khăn đội đầu tua đỏ, bên cạnh phụ nữ trong áo dài sặc sỡ[5]. Đổng Thành Danh và Hoàng Văn Chung chỉ nhắc khăn của Acar có trang trí hai diềm dọc, khác khăn trơn của Basaih và Kadhar[2].

Điểm cần lưu ý

Phần Bàlamôn dựa chủ yếu vào một công trình nghiên cứu, trong đó nhiều chi tiết lấy từ lời các chức sắc phụ trách đền Po Klaong Girai; ở đền khác có thể khác. Phần Bàni mỏng hơn nhiều vì chỉ có vài dòng trong các nguồn đọc được. Cách gọi các cộng đồng Chăm cũng còn tranh luận, nên bài dùng tên tự gọi Ahiér, Awal cùng tên quen dùng Bàlamôn, Bàni.

  • Văn hóa Việt Nam

Nguồn

Mỗi chú thích [n] trong bài dẫn tới nguồn số n ở đây; bấm ↩ để quay lại chỗ trích.

  1. [1]

    Người Chăm, Bộ Dân tộc và Tôn giáo (Cổng thông tin điện tử), 2015

    Truy cập ngày 30 tháng 10, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2

  2. [2]

    Đổng Thành Danh, Hoàng Văn Chung, Biểu tượng, trang phục và âm nhạc trong nghi lễ của đạo Bàlamôn trong cộng đồng người Chăm ở Việt Nam, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 7 (223), Viện Nghiên cứu Tôn giáo, 2022

    Truy cập ngày 2 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3↩4↩5↩6↩7↩8

  3. [3]

    Đào Thanh Quyến, Cộng đồng Chăm Awal – Một thực thể cấu trúc của nền văn hóa Chăm ở Việt Nam, Tạp chí Dân tộc học, số 1 và 2 (2015), 2015

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng AĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  4. [4]

    Áo dài Chăm hút hồn du khách, VnExpress, 2014

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩↩2↩3

  5. [5]

    Rộn ràng lễ hội Ramawan của người Chăm, VnExpress, 2014

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

  6. [6]

    Lễ hội Katê của người Chăm, VnExpress, 2022

    Truy cập ngày 18 tháng 11, 2026

    Độ tin cậy: hạng BĐã xác minh

    ↩

Độ tin cậy của nguồn

Hạng A
Sách, nghiên cứu học thuật, văn bản chính thức, hồ sơ UNESCO.
Hạng B
Báo chí uy tín, tài liệu tổng hợp có tác giả.
Hạng C
Bách khoa mở (như Wikipedia), blog: dùng để tham khảo, cần đối chiếu thêm.

Lịch sử chỉnh sửa

Xuất bản lần đầu ngày 19 tháng 11, 2026. Bạn đang xem phiên bản 1.

Bài chưa có chỉnh sửa nào được ghi công khai kể từ khi xuất bản.

Bài này có hữu ích với bạn không?

Thấy chỗ chưa đúng? Báo cho chúng mình nhé!

Form sẽ tự điền tên bài và phiên bản bạn đang xem.

Báo sai sót