Tục đi tu của nam thanh niên Khmer Nam Bộ (đi tu báo hiếu)

Một mốc trưởng thành của nam giới Khmer

Trong cộng đồng Khmer Nam Bộ, việc nam thiếu niên vào chùa tu một thời gian được coi vừa là phong tục, vừa gần như một nghĩa vụ. Huỳnh Hiếu Trung viết rằng theo tập quán, người con trai đến tuổi mười hai, mười ba thì vào chùa tu học một thời gian^[1]. Báo Pháp luật Việt Nam kể rằng khi con vừa đủ 12 tuổi, gia đình chọn một ngày đẹp dẫn lên chùa xin theo học; sau khi được nhận, cậu bé thành "ông lục", ở hẳn trong chùa, học kinh kệ và lao động như các sư sãi^[3]. Theo tập quán còn được kể lại ở đây, thanh niên chưa qua thời gian tu thì chưa được xem là trưởng thành, khó lập gia đình và bị xã hội coi thường^[3].

Báo hiếu là ý nghĩa chính

Hòa thượng Tăng Nô, trụ trì chùa Khleang (Sóc Trăng), nói với tác giả rằng ý nghĩa quan trọng nhất của việc đi tu là báo hiếu công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà, cha mẹ^[1]. Tục này gắn với một truyện cổ: người cha mất sớm, người mẹ phải săn bắt để nuôi con; cậu con trai thấy mẹ sát sinh nên trốn đi tu để hóa giải tội lỗi, nhờ vậy khi mẹ mất, bà không bị quỷ dữ hành hạ^[1][3]. Người Khmer có câu nói được trích dẫn rằng người không được tu trong chùa là người có nhiều tội lỗi trong đời sống; Huỳnh Hiếu Trung nhận xét quan điểm này có phần cực đoan nhưng đã góp phần định hướng cuộc sống của nam thanh niên^[1].

Trang Thiếu Hùng, nghiên cứu về người Khmer Trà Vinh, nhận xét nhiều Phật tử Khmer đi tu không nhằm thành Phật mà để thành người có phẩm cách: học đạo lý, học chữ, rèn luyện đạo đức, báo hiếu cha mẹ và tích phước cho bản thân^[2].

Học gì, giữ giới gì

Trong chùa, thanh niên học chữ Khmer, tiếng Pali dùng trong kinh kệ và những hiểu biết về văn hóa dân tộc. Huỳnh Hiếu Trung viết người từng tu thường được cộng đồng coi trọng, dễ lập gia đình và dễ nhận việc xã hội; có người sau khi hoàn tục trở thành Achar, thầy giáo hoặc nghệ nhân vẽ tranh, đắp tượng^[1]. Khi tu, họ phải giữ mười điều răn của Phật: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không ăn chiều, không uống rượu, không ngồi chỗ cao đẹp, không giữ tiền bạc, không nghe đàn xem hát, không dùng mùi thơm và đồ trang sức^[1]. Báo Pháp luật cho biết vào ngày rằm cuối tháng hoặc dịp lễ lớn, các "ông lục" còn đi khất thực, và những em còn tuổi đi học được gửi đi học chương trình phổ thông vài buổi mỗi tuần^[3].

Thời gian tu: từ vài ngày đến nhiều năm

Các nguồn ghi thời gian tu khác nhau. Huỳnh Hiếu Trung cho biết ngày xưa tối thiểu một tháng, sau đó người tu có thể xin xuất tu bất cứ lúc nào, có thể trở lại chùa tu thêm; ngày nay nhiều người chỉ tu một tháng hay vài ngày^[1]. Báo Pháp luật ghi thời gian tu thường là hai năm, nay có thêm các khóa một năm, một tháng hoặc vài ngày^[3]. Trang Thiếu Hùng nhấn mạnh thời gian tu của sư sãi Khmer không bắt buộc, có người tu vài ngày, vài tháng hoặc vài năm rồi hoàn tục^[2]. Tờ báo này còn kể chuyện một gia đình Khmer ở Tây Ninh: chú rể chưa kịp vào chùa nên nhà gái đòi hủy hôn; sau khi trưởng tộc bàn bạc, chú rể phải xin vào chùa một tháng mới được động phòng, để minh họa việc người ta coi trọng tục lệ này^[3].

Những thay đổi hiện nay

Theo thống kê của Ban Tôn giáo Sóc Trăng mà Huỳnh Hiếu Trung dẫn, số sư sãi Khmer trong tỉnh giảm từ 2.095 người (1994) xuống 1.789 (2004), 1.828 (2009) và 1.758 (2015). Tác giả nêu các nguyên nhân: việc dạy học trong chùa chưa đáp ứng nhu cầu tri thức của thanh niên, kinh tế thị trường và công nghệ thông tin, đất canh tác thu hẹp khiến thanh niên ra đời sớm, và việc một số người Khmer đổi đạo^[1]. Ông cũng ghi nhận nhiều thanh niên coi việc đi tu chỉ là thủ tục hoặc rút ngắn còn vài ngày^[1].

Trang Thiếu Hùng cho rằng nhận định "thanh niên xuất gia ít đi" có phần đúng thực tế nhưng cần khảo sát lại, vì số sư sãi trong chùa ở một thời điểm không phản ánh đúng việc tu học của thanh thiếu niên khi thời gian tu không cố định. Ông dẫn lời một nhận xét ở Trà Vinh rằng người Khmer nay gặp nhau thường hỏi con học lớp mấy, ra nghề chưa, thay vì hỏi con đi tu chưa như trước^[2].